TOEKOMST DDS NOG LANG NIET ZEKER
DDS-nieuwe-stijl staat in de steigers: een betaalde provider met een publiek deel, ingevuld door de Vereniging Open Domein. Dat lijkt goed nieuws, maar het verstandshuwelijk tussen DDS en VOD is minder zeker dan het lijkt. De onderhandelingen zijn nog volop gaande en ook binnen de VOD heerst verdeeldheid.
De Digitale Stad (DDS) wordt na zeven jaar gratis aanbod een betaalde provider. Vanaf 1 september 2001 gaan DDS-bewoners betalen voor hun e-mailadres en homepage. Het technische beheer wordt uitbesteed aan telecombedrijf Scarlet BV. Het nieuwe dienstenpakket onderscheidt zich nauwelijks van dat van een betaalde internetaanbieder: 15 MB diskruimte voor homepages, 25 MB voor e-mail, inbelpunten over het hele land, ADSL, Telnet, news en last-but-not-least een helpdesk. En de abonnementskosten: zo'n 52 gulden per jaar.
Om het culturele gedachtengoed levend te houden wordt DDS opgesplitst in een commercieel deel en in publieke zones. De belangrijkste kandidaat voor de invulling van het publieke deel is de Vereniging Open Domein, die hiervoor een onderhandelingsovereenkomst met DDS City heeft afgesloten. Aan de onzekerheid is dus nog geen einde gekomen - sterker nog, er zal nog volop moeten worden onderhandeld om de samenwerking gestalte te geven. Het persbericht van DDS suggereert bovendien dat ook andere bewoners of maatschappelijke organisaties een van de publieke zones gaan beheren.
Onderhandelingen
De discussie tussen DDS en VOD loopt al ruim drie maanden. In december vorig jaar deden geruchten de ronde dat DDS City zou worden opgeheven. ReindeR Rustema (rrr@dds.nl) richtte samen met andere DDS-getrouwen de VOD op, met aanvankelijk als doel om DDS City over te nemen. Het enthousiasme was, in kleine kring, groot en in februari vond de oprichtingsvergadering plaats van de VOD.
Maar DDS City bleek minder gedwee dan gedacht. De gesprekken verliepen moeizaam en de verstandhouding tussen de directie van DDS City en de nieuwe vereniging verslechterde. Toen enkele VOD-leden voorstelden om de stad desnoods te kraken, vergeleek directeur Joost Flint (joost@dds.nl) het VOD-bestuur kribbig met 'kerkelijke leiders' en de bewoners met 'sprinkhanen'.
Het persbericht van DDS City doet vermoeden dat alles weer koek en ei is: de BV sluit simpelweg twee deals af, een voor het uitbesteden van het commerciële deel en een voor het culturele deel. Probleem opgelost, de aandeelhouders kunnen opgelucht ademhalen. Maar in werkelijkheid blijft er grote onzekerheid. Volgens Rustema moest de VOD wel tekenen om tenminste nog een voet tussen de deur te houden: 'Er is nog niet gekozen voor samenwerking met de BV. We hebben het contract getekend omdat we dan zouden kunnen gaan onderhandelen over een mogelijke samenwerking met de BV.'
Hoewel die onderhandelingen over de definitieve invulling van de samenwerking dus nog moeten beginnen, heeft de VOD al bij voorbaat concessies moeten doen. Zo had de vereniging zich aanvankelijk sterk gemaakt voor gratis e-mailvoorzieningen. Nu moest zij zich noodgedwongen neerleggen bij betaalde internetdiensten en de profit-doelstellingen van de BV 'erkennen en eerbiedigen'. Daarmee is de situatie totaal anders dan in de eerste jaren vanaf 1994, toen DDS zijn reputatie juist ontleende aan zijn publieke functie.
Achterkamers
Binnen de achterban hebben de concessies tot verdeeldheid geleid. Marianne van den Boomen (boom@dds.nl), die de oprichting van DDS in 1994 van nabij had meegemaakt: 'De VOD-leden mopperen heel erg - en terecht. Niet alleen over de gemaakte keuzes - dat was te verwachten, en dat soort dingen hoort ook bij een vereniging - maar vooral omdat zij geen moment hebben kunnen meedenken of meepraten. Het VOD-bestuur blijkt net zo achterkamertjesachtig te kunnen opereren als DDS zelf...'
Rustema erkent dat de VOD-leden niet betrokken zijn bij de onderhandelingen, maar dat zou door Flint zijn afgedwongen. 'Omdat we in achterkamertjes schijnen te moeten onderhandelen en praten met de BV, wordt de achterban niet betrokken bij de keuzes en gedachtengang die erbij horen. Als wij dan met iets naar buiten komen, dan hebben ze het gevoel voor het blok te worden gezet.'
De achterkamertjespolitiek is zelfs zwart-op-wit in de onderhandelingsovereenkomst terug te vinden. Het VOD-bestuur mag de leden niet inlichten zonder toestemming van Flint, zo blijkt uit de volgende passage:
Externe communicatie over het (verloop van het) onderhandelingsproces of over bereikte resultaten geschiedt in overleg, waarin zowel het tijdstip, de boodschap, het medium, als de persoon die communiceert worden bepaald. Communicatie binnen de VOD organisatie - behoudens ruggespraak met de leden van de klankbordgroep - wordt in dit geval met externe communicatie gelijkgesteld.
Afgezien van de communicatie binnen de VOD is er volgens Rustema een veel fundamenteler punt van kritiek: 'Wij worden in deze opzet door Joost 'gebruikt' om het publiek domein van zijn BV leuk te maken. Het is lastig om in een hoekje van een bedrijfsterrein vorm te geven aan het publiek domein. Het is de vraag wat de BV ons te bieden heeft, wil dat een aantrekkelijke optie zijn.'
Ook Van den Boomen heeft de indruk dat de VOD het vuile werk mag opknappen voor DDS: 'De VOD mag het volstrekt verwaarloosde publieke domein en de bewonersspirit nieuw leven inblazen, gratis en voor niks. En daar staat voor de VOD niks tegenover wat maar lijkt op de oorspronkelijke verenigingdoelstellingen: behoud van gratis mail en andere diensten, in het kader van een publiek domein dat samen met bewoners wordt vormgegeven.'
Maar volgens haar was er geen realistisch alternatief: 'Ik denk dat de VOD eigenlijk ook geen keus meer had toen Joost besloot geld te vragen voor DDS-diensten. Behalve de keus om helemaal opnieuw te beginnen elders op het net - maar dat is ook zo wat.'
Steven Lenos (lenos@dds.nl), eveneens DDS'er van het eerste uur, beaamt dat het moeilijk is om helemaal weer opnieuw iets op poten te zetten: 'Je hebt toch een zekere professionaliteit nodig. Zonder dat blijf je hangen in goedbedoeld vrijwilligerswerk.'
Nieuwe kansen
Is er nog iets over van de idealen uit 1994? Marianne van den Boomen: 'Nauwelijks. Het gratis-voor-bewoners-idee is in elk geval weg. Wat blijft - of beter gezegd: wat door de oprichting van de VOD weer mogelijk is - is de opbouw van een publiek domein, een proeftuin waar je met anderen iets kunt opbouwen. Maar ik weet zelfs niet of dat laatste in deze omstandigheden van de grond zal komen.'
Lenos is optimistisch over de toekomst: 'Er is wel degelijk een taak te vervullen voor de VOD. De meeste initiatieven om communities te stichten, zoals eGroups, zijn geen commercieel succes gebleken. Ze zijn gestopt of overgenomen door andere partijen. Het zou een goede zaak zijn als er een Nederlandse variant van eGroups komt die niet op commerciële leest is geschoeid en op die manier geen plotselinge overnames riskeert.'
Steven Lenos is tegenwoordig betrokken bij het Kabinet Online, waar volop wordt gediscussieerd over de nieuwe mogelijkheden die internet biedt. Als voorbeeld noemt hij 'expert-achtige systemen', waar gebruikers commentaar kunnen leveren op producten en diensten, en originele initiatieven Six Degrees.
Dit project, waarin wordt aangetoond dat alle internetters via hun wereldwijde netcontacten maximaal zes stappen van elkaar zijn verwijderd, moest enkele maanden noodgedwongen sluiten. 'Maar de community is nog lang niet dood. Kijk maar naar Napster.'
(wzweers@dds.nl)
