Je zult maar niet van je kinderen houden. In het Deense Legoland kom je straks niet meer weg met de smoes dat je kind er in een onoplettend moment vandoor is gegaan. Jeugdige tweebenige zoogdieren (kinderen) krijgen daar een armbandje om met een RFID-chip, waarmee ze altijd zijn terug te vinden. Zolang ze Legoland niet zijn ontvlucht althans (waar op zich iets voor is te zeggen).
Ook kinderen op een Japanse school worden via datzelfde RFID in de gaten gehouden. Schoolpersoneel houdt op die manier in de gaten of leerlingen het schoolplein hebben verlaten.
Ik kan leven met een wereld zonder krantenkoppen als 'Scholier doodgereden tijdens lunchpauze' of 'Drie vergeten kinderen sterven gruwelijke dood in brandende school', maar deze berichten werden in Nederlandse kranten gepresenteerd met de bekende Orwelliaanse ondertoon: nog even, en de politiestaat is een feit. Maar wie een politiestaat wil beginnen, kan beter geen RFID gebruiken. Daarvoor is de technologie simpelweg niet geschikt.
wat behelst RFID eigenlijk?
Om dat duidelijk te maken, is wat uitleg nodig. RFID staat voor Radio Frequency IDentification, een methode om goederen, apparaten of mensen van een identificatienummer te voorzien, vergelijkbaar met een streepjescode. Dat gebeurt met een minuscuul chipje en een iets grotere antenne, die aan het te identificeren object wordt bevestigd. Het grote verschil: waar een streepjescode wordt uitgelezen met een scanner die er vlak voor moet worden gehouden, zijn RFID's vanaf een afstand te herkennen met een radiosignaal. Dat is handig voor supermarkten en grote magazijnen, die zo veel efficiënter aan voorraadbeheer kunnen doen. Plaats op geregelde afstanden een RFID-zender, en met één druk op de knop is te zien hoeveel kaas er nog in de kelder ligt.
RFID's hebben echter maar een beperkt bereik. En dat komt omdat een RFID een zogeheten transponder is, en geen klassiek radiozendertje dat een signaal blijft uitzenden. Het verschil tussen die twee zit hem in onafhankelijkheid: een zender beschikt over een eigen stroomvoorziening en is dus mobiel, een transponder kan alleen wat uitrichten als er in de zeer directe omgeving een zender staat die hem van stroom voorziet. Het gebrek aan batterij maakt bovendien dat RFID's zo goedkoop zijn dat ze (bijna) overal kunnen worden ingebouwd.
Ze zijn daarmee ideaal voor logistieke toepassingen. In magazijnen staan goederen dicht op elkaar en heb je dus relatief weinig zenders nodig. Wie met RFID mensen wil volgen, kan dat slechts doen in beperkte, afgebakende omgevingen. Legoland - niet voor niets een miniatuurstad - lukt wellicht nog net, maar het gehucht Hoge Hexel van RFID-zenders voorzien zou al onbetaalbaar worden. Bovendien, een organisatie die over het geld beschikt om zoveel zenders te plaatsen, is per definitie zo machtig dat de strijd om privacy bij voorbaat verloren is, en tegelijkertijd zo dom dat er niets van te vrezen valt.
Nieuwe koppelingen
Wat wel kan met RFID, klinkt al aanzienlijk minder schokkend. Supermarkten kunnen RFID bijvoorbeeld gebruiken in plaats van de streepjescode. Behalve sneller afrekenen bij de kassa heeft dat- voor de supermarkt althans - nog wat aanvullende voordelen, zoals het eenvoudiger maken van anti-diefstalcontroles en het registreren van klantaankopen.
Op dat laatste is veel kritiek. Met RFID kun je product- en aankoopgegevens één op één aan persoonsgegevens koppelen. Een hemel voor marketingmensen, maar niet iets waar privacyorganisaties warm voor lopen. Toch is al te veel RFID-scepsis voorbarig. Waarom wordt ongewild duidelijk gemaakt door de Amerikaanse supermarktketen Wal-Mart. Dat bedrijf heeft zijn honderd voornaamste leveranciers te verstaan gegeven dat ze hun producten vanaf 1 januari 2005 van RFID's moeten hebben voorzien, zodat Wal-Mart zijn magazijnbeheer kan verbeteren. Zo'n 37 andere leveranciers doen vrijwillig mee. Wal-Mart wordt vaak aangehaald als voorbeeld van een voorloper op RFID-gebied.
Maar wat blijkt: zelfs bij deze voorloper is de RFID-technologie nog niet volwassen genoeg. In Baseline, een tijdschrift over projectmanagement, vertellen Wal-Mart-leveranciers over de grote problemen die ze hebben om al hun producten van RFID te voorzien. Hoe kan een technologie die vooralsnog minder effectief is dan de streepjescode, desondanks bedreigender zijn?
Gretige bonuskaarthouders
Natuurlijk komt de tijd eraan dat RFID minstens zo goed zal worden als de streepjescode. Maar ook in dat geval geldt: wat is precies het probleem als supermarkten gaan registreren wie wel of niet tampons koopt? Klantregistratiesystemen hebben tot dusver nooit goed gewerkt. Dat Albert Heijn klanten vellen met stickers geeft waarmee ze zelf hun korting mogen kiezen, is daarvan het bewijs.
Is dit niet het bedrijf dat met de Bonuskaart persoonsgebonden marketing tot een standaard zou verheffen? Had het niet al lang zo moeten zijn dat klanten met diezelfde Bonuskaart automatisch korting kregen op hun favoriete producten? In de praktijk geldt vaak een eenvoudige regel: hoe meer informatie een bedrijf opslaat over zijn klanten, hoe meer ruis en vervuiling. Marketingmensen beloven hun bazen graag de verkoophemel - ze werken niet voor niets in de marketing - maar maken deze beloftes vaak niet waar. En passant jagen ze met hun hijgerige toekomstvisies ook nog wat privacyorganisaties in de gordijnen.
Een laatste bezwaar geldt een wet die in de maak is, en waarmee Justitie dergelijke klantgegevens zou kunnen vorderen. Of het ontstaan van dat soort wetten een wenselijke ontwikkeling is, valt buiten het bestek van deze column. En wel hierom: die klantgegevens worden ook nu al geregistreerd, doch met behulp van onder meer streepjescodes en zonder dat er RFID aan te pas komt. De discussie moet dan dus niet gaan over de wenselijkheid van RFID, noch van streepjescodes, maar over de reikwijdte van klantendatabases.
Degenen om wie het gaat - de klanten zelf - lijken tegen het gebruik van data vooralsnog geen enkel bezwaar te hebben. Het al vaak aangehaalde cliché dat de doorsnee AH-bezoeker zijn Bonuskaart gaarne overhandigt, is nog altijd geldig. Wanneer een beperkte groep geëngageerden meent privacygevaren beter te kunnen inschatten dan een veel grotere groep klanten die er, ondanks jarenlange praktijkervaring en alle aandacht in de media, nog altijd geen kwartje om geeft, dan is dat behoorlijk pedant.
Om niet te zeggen getuigend van wantrouwen in een universeel democratisch principe: dat individuen zelf in staat zijn om keuzes te maken.
[16 juli 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/column1.php on line 58
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/column1.php on line 58
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/column1.php on line 58